Kültür ve Sanat

Hayvanlı Takvim (12 Hayvanlı Takvim)

Hayvanlı Takvim

Hayvanlı Takvim (veya 12 Hayvanlı Takvim) – Çin kökenli olup Asya’da yaygın olarak kullanılmış takvim, aynı zamanda bir sistemdir. Bazı bilim adamları ise Türk Takviminin özgün olduğunu Çin Takvimi ile benzerlikler taşıdığını ileri sürmektedirler.

image 329
Hayvanlı Takvim (12 Hayvanlı Takvim) 5

Özellikleri

12 yılın 5 katı olan 60 yıllık devreleri ile Göktürkler, Uygur Türkleri, Tuna Bulgarları, İdil Bulgarları da kullanmış ve Hiung-nu’lar da Çin’in hemen kuzeyinde bulundukları için büyük ihtimalle Hun Türkleri’nde de kullanmıştır. Göktürk Yazıtları, Uygur kitap ve hukuk belgeleri, Tuna Bulgarları’nın yazıtları, Bulgar Hakanları Listesi ve Manas Destanı’ndaki bazı olaylar da bu takvim ile tarihlendirilmiştir.

Bu takvimde her hayvan bir yılı gösterir. Örneğin; “Pars Yılı” gibi. Her yılın o hayvanın özelliklerine göre şekillendiğine inanılır. Örneğin Maymun yılında eğlence ve hilenin artacağı inanışı vardır. Çağ adı verilen (ÇAĞ: 12×5=60 yıl) şeklindeki dönemler halinde ilerler ve bu rakam ortalama insan ömrüdür. 12 Hayvanlı Türk Takvimi Mete Han’ın tahta çıkış tarihi olan M.Ö. 209’da başlar.

chinese zodiac animals red set rabbit dog monkey pig tiger horse dragon goat snake rooster ox rat isolated cartoon 1284 60792
Hayvanlı Takvim (12 Hayvanlı Takvim) 6

Eski Türklerde Aylar

Bir yılda 12 ay vardı. Aylar birinçay (birinci ay) , ikinçay (ikinci ay), üçünçay (üçüncü ay), dördünçay (dördüncü ay), beşinçay (beşinci ay), altınçay (altıncı ay), yedinçay (yedinci ay), sekizinçay (sekizinci ay), dokuzunçay (dokuzuncu ay), onunçay (onuncu ay), onbirinçay (onbirinci ay) ve onikinçay (onikinci ay) diye adlandırılmıştır.

Oşlak Ay

Oşlak Ay (veya Aşlak Ay) – Özellikle Avrasya göçebe halklarının ve Türklerin şaman takviminde birinci aydır.4 Uluğ Kün (Ulu Gün) yâni Nevruz kutlamalarıyla birlikte yâni 21 Martta başlar. Bu bahar şenliği kurban ayinleri ve kutlamalar ve geleneksel eğlenceler ile gerçekleştirişliri ve günümüzde de varlığını sürdürmektedir.

Son Ay

Son Ay (Azerice “Sonay”) – Türk halk kültüründe yılın ilk yarısıdır. Özellikle Azerbaycan folklorunda güz mevsiminin son aylı gecelerine denir. Azerbaycan “ayın düşüncesi”nde (mitolojik anlayışında) Ay ve Güneş sevgilidirler.5 Onların sevgisi sonsuzdur. Ama onlar hiçbir zaman birbirine kavuşamazlar. Ancak gece ve gündüzün eşitlendiği bu günde bu sonsuz sevdalılar birbirlerinin yüzlerini görebilirler. Ama sonra kavuşamadan yine kaybederler. Azerbaycan köylerinde bu gecede çeşitli oyunlar oynarlar.

Târih

chinese zodiac hero
Hayvanlı Takvim (12 Hayvanlı Takvim) 7

Edouard Chavannes, “Le Cycle turc des Douze Animaux 12 Hayvanlı Türk Takvimi adlı araştırmasında, Asya’da kullanılan 12 Hayvanlı takvim Türklere ait bir takvim sistemi olduğunu ve Çinlilerin bu takvimi Türklerden aldığını düşünerek “12 Hayvanlı Türk Takvimi” adı koymuştur.

Yıllar

NoHayvanDiğer SöyleyişlerFarklı KaynaklardaAnlamHakas TakvimiYönÖzellikleri
1SıçanSıçgan, Sıçkan, ÇıçganKüsgüFareKüske (“sıçan”)0° KuzeyHareket, sezgi, dinamizm.
2UdUt, UyBuğa, Buga, BoğaÖküzİnek, İneh (“sığır”) Sâkinlik, akıl, bilinç.
3ParsBarıs, Pars ParsTülgü (“tilki”) Atılganlık, kavga, hırs.
4TavışkanDavışgan, TovışganKoyan, KobanTavşanHozan (“tavşan”)90° DoğuMerhamet, korkaklık.
5LuLuy, Ulu, UluğBal, Balıg, BalıkEjder / BalıkKileski (“ejder”) Talih, zenginlik, çoğalma .
6YılanÇılan, Cılan, Zılan YılanÇılan (“yılan”) Saygı, hürmet, korku.
7YuntYund, Yont, YondYılkıAtÇilgi, Çılgı (“at”)180° GüneyAcele, telaş, sürat.
8KoyHoy, Honın, KonınKoç, Koçkar, HuçKoyunHoy (“koyun”) Sevgi, dürüstlük, çokluk.
9BiçinMeçin, Meşin, Piçin MaymunKizi (“kişi”) Eğlence, kurnazlık.
10TabukTagaku, Toguk, Toğ, Takık TavukTanah (“tavuk”)270° Batıİsyan, cimrilik, kıtlık.
11İtİyt, İştKöbek, Kübek, KöpekKöpekDorna, Torna (“turna”) Sadakat, hissiyat, bağlılık.
12TonguzTonuz DomuzÖski (“keçi”) Karmaşa ve sükûnet.

Yakutlar (Sahalar) ise 12 hayvanlı yıl takvimi kullanmakla birlikte, hayvanların yerine tanrıların adlarını kullanmışlardır:

1. Cöhögöy, 2. Ayısıt, 3. İyehsit, 4. Ayığ 5. Buğor, 6. Cahın

7. Suğorun, 8. Hotoy, 9. Bayanay, 10. Sehen, 11. Tanha 12. Otun

Günler

Türklerde gün isimlerinin yabancı kökenli olmasının sebebi bazı tarihçilere göre; göçebelik sebebiyle Türklerde gün kavramının gelişmemesidir. Türk Takvimi’nde bir gün 12 bölüme ayrılır, her bölüme Çağ adı verilirdi. Bir çağ iki saat, dolayısıyla bir gün de 24 saatti. Herbir çağ ise sekiz Kehten ibâretti. Yılbaşı, gece-gündüz eşitliğinin yaşandığı 21 Mart, Nevruz günü kutlanırdı.

Eski Türklerde Mevsimler

Eski isimHalk takvimindeGünümüzdeFarsça (D. Anadolu, Azerbaycan)
OğlakayKök, Kökey, Köklem, Köktem11İlkbaharBahar
 Yaz, Yay, CayYaz 
UluğayGüz, Güzey, Güzlem, GüzdemSonbaharPayız
 Kış, Kıs, HısKış 

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu