İskandinav Mitolojisi

İskandinav Mitolojisinde Sól ve Máni Kimdir?

Sól ve Máni İskandinav mitolojisinde, güneş ve ayın tanrıçası ve tanrısıydı.

Ancak diğer gökyüzü tanrılarının aksine, onların gökyüzündeki yolculukları bir çift aç canavardan kaçma girişimiydi!

İskandinav halkına göre, tanrıça Sól her gün güneşin arabasını gökyüzünde sürüyordu. Geceleri kardeşi Máni de aya doğru aynı yolculuğa çıktı.

Ancak Sól ve Máni yalnız seyahat etmediler. Sól, Hati adında açgözlü bir kurt tarafından kovalanırken Máni, Hati’nin kız kardeşi Sköll’den kaçtı.

İlgili Makaleler

Ragnarök’te hem Sól hem de Máni gökyüzünde uzun süren yarışlarını kaybedeceklerdi. Takip eden kurtlar tarafından yakalanıp yutulacaklardı .

Ragnarök’teki kaderleri İskandinav mitolojisinin tanıdık bir kinayesi olsa da , Sól ve Máni’nin diğer birçok yönü onların yalnızca Germen karakterleri olmadığını gösteriyor. Güneş ve ay tanrılarının yaygın arketiplerine uyuyorlar.

image 107 1
İskandinav Mitolojisinde Sól ve Máni Kimdir? 7

Sól ve Máni’nin Gökyüzündeki Üzücü Yolculuğu

İskandinav mitolojisinde Sól ve Máni güneşin ve ayın tanrılarıydı.

Onlar Mundilfari adında bir tanrının çocukları olan erkek ve kız kardeşlerdi. Sól güneşi temsil ederken, kardeşi Máni ayın tanrısıydı.

Her biri kendi topraklarının ışığıyla gökyüzüne bir araba çizdi. Ancak yalnız seyahat etmediler.

Sól ve Máni’nin her biri devasa bir kurt tarafından kovalandı. Loki’nin canavar oğlu Fenrir’in çocukları olan bu kurtlar, her gün ve gece Sól ve Máni’yi yutmaya çalıştı.

Sól, erkek kurt Hati tarafından kovalandı. Kız kardeşi Sköll, Máni’nin ve ayın peşine düştü. Her ikisi de aç kurtlardan kaçmak için arabalarını olabildiğince hızlı bir şekilde ufka doğru sürdüler.

Hikayelerinin bazı versiyonlarına göre Sól ve Máni, özellikle dünyaya ışık tutmak ve insanların zamanın geçişini işaretlemesine izin vermek için doğmuşlardır. Dünya başladığında nereye seyahat edeceklerini bilmiyorlardı, bu yüzden Odin’in onlara gökyüzünde gidecekleri doğru yolu göstermesi gerekiyordu.

Odin iskandinav mitolojisi
Odin iskandinav mitolojisi

Ancak başka bir hikayede Sól ve Máni ölümlü olarak doğdular.

Babaları Mundilfari, çocuklarının güzelliğinden o kadar memnun kaldı ki onlara güneş ve ayın adını verdi. Ancak tanrılar bu algılanan kibir karşısında öfkelendiler ve aileyi cezalandırdılar.

Yollarında gerçek güneşe ve aya rehberlik etmeleri için çocukları gökyüzüne koyarlar. Mundilfari çocuklarını kaybetti ve Sól ile Máni sonsuz çaba ve tehlikeyle karşı karşıya kaldı.

Her gün Hati ve Sköll ile gökyüzünde yarıştılar. Ancak diğer tanrılar gibi onlar da eninde sonunda bu yarışmayı kaybetmenin kaderlerinde olduğunu biliyorlardı.

Ragnarök’te kurtlar sonunda avlarını yakalayacaktı. Son savaş başlamadan önce Sköll ve Hati, Sól ve Máni’ye yetişip onları tamamen yutacaklardı.

Dünya zifiri karanlığa gömülecekti. Bazı kaynaklara göre kurtlar sonunda gökyüzünü terk edecek ve manzarayı kirleten ölüleri yemek için Midgard’a gelecekti.

Ancak Prose Edda’ya göre ışık sonsuza kadar kaybolmazdı.

Hati’nin yakalanmasından hemen önce Sól bir kız çocuğu doğuracaktı. Annesi kadar sevimli olacak ve Ragnarök savaşından sağ çıkacaktı.

Hayatta kalan tanrılar yeniden inşa etmek için Asgard’a dönecek , yeni topraklar ortaya çıkacak ve hayatta kalan bir insan çifti Yggdrasil’in dallarından dışarı çıkacaktı. Bunu yaptıklarında Sól’un kızı, yeni bir dünyaya ışık vermek için gökyüzünde annesinin yerini alacaktı.

Asgard iskandinav mitolojisi
Asgard iskandinav mitolojisi

Benim Açımdan Sól ve Máni

İskandinav mitolojisindeki tüm tanrılar arasında Sól ve Máni belki de daha geniş bir Hint-Avrupa arketipine ait olarak tanımlanabilir.

Çoğu eski kültür, güneşi ve ayı temsil etmek için bir çift tanrı atadı. Ancak Sól ve Máni, Avrupa çapında yaygın bir şekilde gösteriliyor.

Aslında diğer Avrupa tanrı ve tanrıçalarıyla o kadar yakından bağlantılıdırlar ki, hikayeleri bazen başka kültürlerden ilham alan daha sonraki bir baskı gibi algılanır.

Arketipin ilk bölümünde hem Sól hem de Máni temsil ettikleri şeye göre adlandırılıyor. İsimleri kelimenin tam anlamıyla “Güneş” ve “Ay” olarak tercüme edilir.

Bu durum zaman zaman İskandinav ve Roma mitolojileri arasında bazı karışıklıklara yol açmıştır . Güneşin Latince karşılığı “sol”dur ve tanrılarına da bu isim verilmiştir.

Daha sonraki bazı mitler büyük olasılıkla Roma kaynaklarından etkilenmiş olsa da, Norse Sól ve Roman Sol arasındaki benzerlikler, doğrudan ödünç alma yerine uzak bir dil bağlantısından kaynaklanmaktadır.

Aslında İskandinavya dışında Sól’un adı yerel dili yansıtacak şekilde değiştirildi. Almanya’da İngilizce’ye “güneş” kelimesi olarak geçen bir isim olan Sünni olarak biliniyordu.

Ancak benzerlikler sadece isimlendirilme şekillerinde görülmüyor.

Hint-Avrupa ve Sami tanrılarının ortak özelliği, güneşi ve ayı gökyüzünde hareket ettirmek için bir tür araç kullanmalarıdır.

Bu, güneş tanrısı Ra’nın sıklıkla bir teknede gösterildiği eski Mısır mitolojisinde görülebilir . Sól ve Máni, tıpkı Yunan Helios ve Selene’nin yaptığı gibi savaş arabaları kullanıyor.

Ra mısır mitolojisi
Ra mısır mitolojisi

Bu arketipin Cermen dininde erken dönemde geliştiği arkeolojik kayıtlarda görülebilir. Zelanda’da keşfedilen yaldızlı bir bronz heykelin tarihi yaklaşık olarak M.Ö. 1400’e tarihleniyor ve atlı bir arabanın üzerindeki güneş kursunun tanıdık görüntüsünü gösteriyor.

Birçok Hint-Avrupa güneş ve ay tanrısı da Sól ve Máni gibi kardeştir. Genellikle karşı cinsiyetten de olurlar.

Güneş ve ay tanrılarının birçok özelliğini Titanlar Helios ve Selene’den alan Yunan Apollon ve Artemis için de durum aynıdır .

Sól ve Máni ile Hint-Avrupa güneş ve ay tanrılarındaki diğer örnekler arasındaki en büyük fark, cinsiyetlerindedir.

Tipik olarak Hint-Avrupa kültürleri güneşi erkeksi, ayı da onun dişil karşılığı olarak tasvir ediyordu. Diğer medeniyetler bu konuda bazı farklılıklar gösterse de, Avrupa ve Hindistan’da bu neredeyse evrenseldir.

Ancak İskandinavlar bu cinsiyet rollerini tersine çevirdi. Sól güneş tanrıçasıydı, Máni ise ayın erkek tanrısıydı.

Ancak dilbilimciler bu benzersiz tasvire basit bir çözüm getirmeyi başardılar.

Sól ve Máni’nin karakterizasyonları Germen dillerindeki cinsiyetlerine karşılık gelir. Örneğin Latince sol kelimesi eril bir isim iken İskandinav dilinde sól dişildir.

Dolayısıyla tanrıların ters cinsiyetlerinin, kişileştirmelerin dille eşleşmesini sağlayacağı düşünülüyordu.

Diğer İskandinav tanrılarının bu tür arketiplerden çok farklı olmasına rağmen Sól ve Máni bu arketipe tam olarak uyuyor . Örneğin İskandinavlar, tanrılarını tipik olarak Sól ve Máni gibi kişileştirmeler olarak görmüyorlardı.

Bu, güneş ve ay tanrılarının Cermen halkı tarafından ilk tapınılanlar arasında olduğunu ve zaman içinde nispeten değişmeden kaldığını gösteriyor. Diğer Hint-Avrupa güneş ve ay tanrılarının farklılaşmasından binlerce yıl sonra bile Sól ve Máni hâlâ dinin en eski arketiplerinden birine yakından uyuyor.

Idun iskandinav mitolojisi
Idun iskandinav mitolojisi

Özetle

Sól, İskandinavların güneş tanrıçasıydı. Kardeşi Máni ay tanrısıydı.

Her biri gökyüzünde bir araba sürdü. Onları, sonunda Ragnarök’te yok edecek olan, yine erkek ve kız kardeş olan bir çift kurt tarafından takip ediliyorlardı.

Ancak daha sonraki bir hikayeye göre, Sól ve Máni öldürüldükten sonra tüm ışık tamamen kaybolmayacaktı. Dünya yeniden doğduğunda Sól’un kızı güneş tanrıçası olarak onun yerini alacaktı.

Ragnarök’ün hikayesi bariz bir şekilde İskandinav tarzı olsa da Sól ve Máni’nin karakterlerinin diğer yönleri onların daha yaygın bir arketipin parçası olduğunu gösteriyor.

Hint-Avrupa dinlerinde güneş ve ayın genellikle erkek ve kadın olmak üzere bir çift tanrı olarak kişileştirilmesi yaygındır. Bu tanrılar ve tanrıçalar genellikle Sól ve Máni’nin kullandığı aynı tür arabalarla gökyüzünde bir tür araçla giderlerdi.

Bu tanrılara tek tek isimler verilmek yerine genellikle kendi dillerinde güneş ve ay isimleri de verilmiştir. Sól ve Máni’ye göre cinsiyetlerinin bu gelenekteki diğer tanrıların zıttı olmasının nedeni muhtemelen budur.

Sól ve Máni, bu Hint-Avrupa arketipine o kadar güçlü bir şekilde uyuyorlar ki, onların ilk Germen tanrıları arasında yer alması ve neredeyse kesinlikle zaman içinde en değişmeyen tanrılar arasında yer alması muhtemeldir.

Umay

Merhaba ben Umay. Sizlere elimden geldiğince faydalı bilgiler ve içerikler sunmak hedefim. Sevgi ve saygılar

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu