Kültür ve Sanat

Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri

Mitolojinin Tanımı

Mitoloji, bir toplumun kültürel değerlerini, inançlarını, geleneklerini ve tarihi olaylarını simgeleyen efsanevi hikayelerin bütünüdür. Farklı medeniyetler, kendi mitolojik anlatıları aracılığıyla evrenin yaratılışı, tanrıların rolleri, doğa olayları ve insan davranışları gibi kavramları açıklamaya çalışmıştır. Mitolojiler, sadece eski uygarlıkların gözlüklerinden bakmakla kalmaz, aynı zamanda günümüz kültürel yapısında da derin izler bırakır.

Bu anlatılar, toplumsal normlar, ahlaki dersler ve bireylerin varoluşsal sorularına yanıtlar sunarak insan ruhunun derinliklerine dokunur. Mitoloji, bu yönleriyle edebiyat, sanat ve psikoloji gibi alanlarda da önemli bir kaynak oluşturarak, insanların kimliklerini ve dünyaya bakış açılarını şekillendirir.

Mitolojinin gücü, sadece geçmişi anlamakla kalmaz; aynı zamanda günümüzdeki insan ilişkilerini, sosyal yapıları ve bireysel deneyimleri de derinlemesine etkiler. Birçok mitolojik karakter, kahramanlık, ihanet, aşk ve fedakarlık gibi evrensel temalar etrafında döner ve bu temalar, zamanla çağlar arası bir dille de olsa hâlâ yankı bulur. Örneğin, Yunan mitolojisinde Herkül, zorluklarla yüzleşme ve azim sembolü haline gelirken, bu figür günümüzde pek çok alanda motivasyon kaynağı olarak kullanılmaktadır.

Bununla birlikte, mitolojik hikayeler genellikle insanların belli başlı özelliklerini ve insanlık hâlini yansıtır. Yunan mitolojisindeki tanrıların hırslı, tutkulu ve bazen de sınırsız güç arayışındaki tutumları, insan doğasının karmaşık yapısını gözler önüne serer. Aynı şekilde, Anadolu mitolojisindeki destanlar, yerel kültürlerin özünü taşıyıp, toplumsal hafızayı canlı tutarak kuşaklar boyu aktarılan bir sözlü tarih niteliği taşır.

Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri
Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri

Mitolojilerdeki simgeler ve semboller, çağdaş sanat ve edebiyat eserlerinde yeniden yorumlanır, böylece bu eski hikâyeler güncel meseleler üzerine yeni perspektifler sunar. Yazarlar, sanatçılar ve psikologlar, mitolojik anlatıları insan davranışlarının anlaşılmasında bir araç olarak kullanarak, bireylerin psikolojik durumlarına ışık tutabilecek derinlikte okumalar yapabilmektedirler.

Sonuç olarak, mitoloji sadece bir kaçış veya eğlence kaynağı değil, aynı zamanda bireylerin ve toplumların kendi varoluşlarını anlamalarına yardımcı olan bir ayna işlevi görmektedir. Her kültürde farklı biçimlerde tezahür eden bu anlatılar, insanlık hâlinin temel dinamiklerini ve evrensel gerçeklerini yansıtmaktadır. Mitolojilerin evrenselliği, onlara duyulan ilginin ve bu hikayelerin asırlardır anlatılmaya devam etmesinin de temel sebebidir. Bu sayede mitoloji, geçmiş ile geleceği bir araya getiren bir köprü vazifesi görmeye devam etmektedir.

Mitolojinin Kökleri

Mitoloji, insanlığın en kadim ve derin anlam yüklediği anlatılar arasında yer alır. Kökleri, tarih öncesi dönemlere kadar uzanarak, insanın varoluşunu anlamlandırma çabasının bir yansımasıdır. İlk insanların doğa olaylarını, hayvanları ve kendi duygularını açıklamak için yarattığı mitler, zamanla toplumların inanç sistemlerini şekillendirmiştir.

Antik uygarlıkların kültürel miraslarının vazgeçilmez bir parçası olan mitoloji, yalnızca efsanelerden ibaret olmayıp, aynı zamanda ahlaki değerler, toplumsal normlar ve kimlik arayışlarıyla da doludur. Bu derin kökler, günümüzde edebiyat, sanat ve psikoloji alanlarında hâlâ etkisini sürdürmekte, insan toplumlarının evrimine ışık tutmaktadır. Mitoloji, evrensel temalar aracılığıyla, insanoğlunun ortak deneyimlerini ve duygularını yansıtan bir ayna gibidir.

image 1 39
Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri 18

Ritüel Mitosları

Tapınak arşivlerine göre, Nil ve Dicle-Fırat vadilerinde, tarımsal temellere dayanan oldukça gelişmiş kent uygarlıklarının yaşadığı anlaşılmaktadır.Söz konusu metinler, buralarda yaşyan insanların, ritüel(tören) adını verdiğimiz incelikli bir etkinlik biçimi yarattıklarını göstermektedir.

Ritüeller, söz konusu eylemlerin yürütülmesinde izlenmesi gereken yolların doğru biçimlerinin neler olduğu hakkındaki uzmanlık bilgisine sahip yetkili kişilerce, belirli zamanlarda, değişmez bir biçimde yerine getirilen bir eylemler silsilesi oluşturdular. Ama bugün biliyoruz ki ritüel, yalnızca eylemlerden oluşmuyor, onlara sözler, şarkılar, efsunlar eşlik ediyordu.

Başka bir deyişle, ritüel, Yunanlıların dromenon(dram) adını verdikleri “yapılan” eylemler bölümüyle, muthos(öykü) adıyla adlandırılan “söylenen” sözler bölümünden, yani mitos(mit) bölümünden oluştu.

Ritüelde mitos, oynanmakta olunan oyunun öyküsünü anlattı; belirli bir durumu betimledi; ne var ki bu öykü, izleyici kitlesini eğlendirmek için söylenen sözler değildi; öykü, sözlerle bir güç, bir erk yaratılması için söylendi. Sihirli(!) sözlerin ardarda yinelenmesi, anlatılan durumun oluşmasını ya da yeniden oluşmasını sağlayacak güce sahipti.

Ritler, insanı, kendi sınırlarını aşmaya zorlar; onu, tanrıların ve mitsel kahramanların yanında yer almak zorunda bırakır; bundaki amaç, onların eylemlerini insanın da yapabileceği ve bir anlamda arınmasına ve kendini tanımasına yol açacağıdır. Mit, doğrudan ya da dolaylı olarak insanın yücelmesini ve kendi sınırlarını, koşullanmalarını aşmada yardımcı olur..Mitleri ezberden söyleyenler kimi toplumlarda şamanlar ve sihirbaz-hekimler ya da gizli dernek üyelerinden oluşur. Her ne olursa olsun, mitleri ezberden söyleyen kişi, yeteneğini kanıtlamış ve ustalar tarafından yetiştirilmiş olmalıdır.

Arkaik toplumların dinsel yaşamında sihirbaz hekimler, şamanlar ve yaşlı ustaların rolü herkesçe bilinir. Tümü de esrime deneyimlerinde farklı biçimlerde uzmanlaşmış bireylerdir.

Mitosun bu türüne “ritüel mitosları” dememizin nedeni budur. Adını işlevinden, ritüelin istenen sonucu sağlamasına yardımcı olmasından almaktadır.

image 1 43
Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri 19

Orijin Mitosları

Bu mitos türü daha çok “etiolojik(*) mitos”olarak adlandırılır. İşlevi bir göreneğin, bir adın ya da hatta bir nesnenin nasıl doğduğunun imgesel bir açıklamasını sunmaktır.

Çok sayıda mitte şunlar ön plana çıkar.

a-Bir kahramanın, bir deniz canavarı tarafından yutulması ve kendini yutan canavarın karnını zorladıktan sonra oradan başarıyla çıkması,

b-Bir vagina-dentata nın inisiyasyon gereği aşılıp geçilmesi ya da toprak ananın ağzıyla veya döl yatağıyla bir tutulan mağaraya ya da bir yarıktan aşağıya tehlikeli iniş. bütün bu serüvenler aslında inisiyasyonla ilgili sınamaları oluşturur; bunların ardından başarı kazanmış olan kahraman yeni bir yaşam biçimi elde eder.

“Kökene dönüş” yeni bir doğuşu hazırlar, ama bu, ilkini yani fiziksel doğuşu yinelemez.Gerçek anlamda mistik nitelikte, tinsel türden yeniden doğuş sözkonusudur, bir başka deyişle yeni bir yaşam biçimine açılma vardır. Temel düşünce şudur; Üst düzeyde bir yaşam biçimine ulaşmak için gebeliği ve doğuşu yinelemek gerekir; ancak bunlar rit biçiminde, simgesel olarak yinelenir.

Hindistan’da günümüzde bile geleneksel hekimlik, yaşlıları gençleştirme ve tümüyle bitkin düşmüş hastalara eski canlılıklarını kazandırma işini, onları dölyatağı biçiminde bir çukura gömerek gerçekleştirir.

image 1 1
Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri 20

Kült Mitosları

İsrail dininin gelişmesi sırasında doğmuş bir mitos biçimidir. İsrail toplumunun içine en derin biçimde sinmiş tarih geleneklerinden biri, halkın Mısır tutsaklığından kurtuluşunun anılmasıydı.

Burda rahipler, kamu önünde tarihlerinin odak noktası olabilecek bazı olayları şarkı biçiminde, okuyorlar, bu okuyuşlara, halkın, rahiplerinin söylediklerine yanıt niteliğindeki birlikte okuyuşları eşlik ediyordu.

Mitos, bu biçimi ile de bir durumu betimlemekte, bu böylece söz konusu durumun sürmesini sağlama işlevine sahip olmakla beraber, artık bu işlevleri sihirsel bir güçle değil, fakat moral güç kanalıyla yerine getirmeye çalışmaktadır.

image 1 1
Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri 21

Prestij Mitosları

Mitosun bu türünün işlevi, bir halk kahramanının doğuşuna ve yaptıklarına bir gizem ve tansık havası vermektir. Musa’nın doğuşu ve sazlardan yapılmış hasır bir sandık(sepet) içinde Nil’ e salıverilişi öyküsü bir tarih bilgisi olabilirse de, Sargon, Kyros, Romulus ile Remus ve halkın imgeleminde yaşatılan öteki kahramanların benzeri öyküleri arasında koşutluklar görülebilir.

(Bir sandık içine konularak suya bırakılma motifi, doğum olayının simgesel yoldan açık seçik bir anlatımıdır ve bu anlatımda sandıkçık ana rahminin, su ise rahimdeki amniyon suyunun yeriini tutar. Sayısız düşlerde anne ve babayla çocuk ilişkisi, sudan çıkarılış ya da sudan kurtarılış motifiyle dile getirilir.)

image 5 5
Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri 22

Eskatalogya Mitosları

Eskatalogya(*) mitosları, Zoroasterciliğin eskatalogyasına birşeyler borçlu olsa da, bu tür, özellikle Yahudi ve Hristiyan düşünüşünün karakteristik bir öğesini oluşturur. Habercilerin yazılarında, bu dünya düzeninin bir genel yıkım (katastrofi) ile sona ereceği düşüncesi önemli bir yer tutar.

Kehanetler de buna dahildir. Haberciler sonlu durumu betimlemeye kaktıklarında , mitos diline geri dönmek zorunda kalırlar.Eskatoloji, bir gelecek kozmogonisinin ön belirtisinden başka birşey değildir. Ancak her eskatoloji şu olgu üzerinde durur; Yeni yaratılış bu dünya kesin olarak ortadan kaldırılmadıkça gerçekleşemez.

image 3
Mitolojinin Tanımı, Kökleri ve Çeşitleri 23

Gerçek anlamda yeni birşeyin başlayabilmesi için, eskinin kalıntı ve yıkıntılarının tümüyle yok olması gerekir. Mitin açık olan tartışmasız değeri hep aynı süreler içinde yinelenen ritüellerle yeniden doğrulanır. Paradigmatik bir hareketin sürekli yenilenmesi sayesinde herhangi birşey, evrensel akış içinde sabit ve sürekli olarak kendini gösterir. Ancak insan bunu kendi deneyimiyle öğrenebilir.

“Gerçeklik”, “aşkın” bir düzeyden hareketle kendini belli eder ve oluşturulmaya elverişli bir duruma gelir, ama bu aşkın düzey, ritlerde yaşanmaya elverişlidir ve giderek sonunda insan yaşamının bütünleyici bir parçası durumuna gelir.

Tanrıların, mitsel kahramanların ve ataların bu “aşkın” nitelikteki dünyasına girilebilir, çünkü deneyimi gerçekleştiren insan, Zaman’ın tersineçevrilmezliğini kabul etmez.

Ritüel yardımıyla dindışı ve kronolojik olan Zaman ortadan kaldırılır, mitin kutsal Zaman’ı yakalanır. Ve yinelersek, insanın koşullanmalarını, sınırlarını tanıyarak ortadan kaldırmasına ve kendini tanımasına, arınmasına olanak verir. İnsan, kendi kendinin efendisi olur.

* Etiolojik, neden bilimsel demektir.

* Eskatalogya, bu dünya yaşamının sonu ve öte dünya yaşamı ile ilgili konuların genel adıdır.

Daha Fazla Göster

Odite mercatores religionem

Odite mercatores religionem ( Dini kullanarak, insanları kandırdığını sanan insanlardan nefret ederim. Anlamı budur)

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu