Türk Mitolojisi

Türk Mitolojisinde Erlik Han: Kötülüğün Efendisi

Türk mitolojisi, her biri kendine özgü özelliklere ve hikayelere sahip büyüleyici tanrılar ve efsanelerle zengindir. Bu mitolojinin en bilinen isimlerinden biri de Türk halkının inanç sisteminde önemli bir yere sahip olan tanrı Erlik Han’dır. Yeraltı dünyasının hükümdarı ve ölülerin efendisi olarak bilinen Erlik Han, yüzyıllardır Türk mitolojisinde öne çıkan bir figür olup, pek çok kişinin hayal gücünü etkilemeye devam etmektedir.

Türk Mitolojisinde Erlik Han Kimdir?

Erlik Han veya Erlik Hanlığı olarak da anılan Erlik Han, Türk mitolojisinde yeraltı dünyası ve ölümle ilişkilendirilen bir tanrıdır. Ölülerin ruhlarının öldükten sonra gittiği aşağı diyarın hükümdarı olduğuna inanılıyor. Bu tanrı genellikle uzun sakallı, boynuzlu ve asalı, karanlık ve kötü niyetli bir figür olarak tasvir edilir. Görünüşünün eski Moğol Şaman inançlarından ve Türk halkının inançlarından ilham aldığı söyleniyor.

kötülük tanrısı erlik han

Günümüzde “kötü cin” olarak kullanılan bir tür cin olmasına rağmen kötülüğü simgeleyen bir tanrı ruhudur. Altayların bir yaradılış efsanesine göre Erlik Han, dünyanın yaradılışında Tengri’ye karşı fenalık yapmış ve Tengri onu ceza olarak yer altı âleminin efendisi yapmıştır. Erlik Han, yer altı âleminin en alt katında yeşil demirden bir sarayda, gümüşten bir tahtın üzerinde oturur. Orada kendine koyu kırmızı parlayan ve çok az ışık veren bir güneş yaratmıştır. Emirinde dokuz semerli boğası vardır.

Erlik: Kötülüğün Mitolojik Kaynağı ve Karanlık Varlık

Erlik, pek çok Türk ve Moğol mitolojisinde kötülüğün kaynağı olarak kabul edilen karanlık bir varlıktır. Yer altında yaşayan bu figür, saçları, gözleri ve kaşlarıyla korkutucu bir görünüme sahiptir. Çiftli sakalı ve dizlerine kadar uzanan siyah atıyla bilinir. Boynuzları ağaç köklerine, bıyıkları ise yaban domuzunun dişlerine benzer. Yatağı kunduz derisinden yapılmıştır ve kadehi insan kafatasından oluşur.

Kamçısıyla ve karanlık güçleriyle bilinen Erlik’in dokuz oğlu ve dokuz kızı olduğuna inanılır. Onun çenesi tokmak gibi serttir ve dokuz boğası vardır. Gümüş bir tahtı olan Erlik, yer altında demir bir sarayda yaşar ve yassı demirden bir kalkanı bulunur. Kılıcı geniş ağızlı bir paladır ve genellikle yaşlı ve çirkin bir görünümü vardır.

image 108

Erlik’in kökeni, Türk ve Moğol mitolojisinde önemli bir yere sahiptir. Bazı efsanelerde, Kayra Han’ın yarattığı bir varlık olarak tasvir edilir. Ancak, bu varlık başkaldırdığında Erlik adını alır ve yer altına sürgün edilir. Bu efsanelerde, Erlik’in sonsuz suların içinden çıkardığı toprağı ağzında sakladığına dair motifler bulunur.

Erlik, bilgisiz ve yıkıcı bir varlık olarak kabul edilir. Düzen ve barışı istemez, huzursuzluğu tercih eder ve genellikle karanlık ve kaosla ilişkilendirilir. İradesizliği onun sembolüdür ve affedilse bile hemen ardından kötülüğe döner.

Moğol mitolojisinde, Erlik’in iki yardımcısı olan Pora Ninci ve Kara Ninci gibi figürler de bulunur. Onun gelişiyle, aleme aniden karanlık çöker, rüzgarlar eser, fırtınalar kopar ve yer sarsılır.

Sonuç olarak, Erlik mitolojik bir figür olarak Türk ve Moğol kültüründe önemli bir yer tutar. Onun hikayeleri, kötülüğün kaynağını ve insanın içindeki karanlıkla mücadeleyi sembolize eder.

Erlik Han’ın çocukları

Erlik’in dokuz oğlu ve dokuz kızı vardır. Kara Oğlanlar olarak anılan Dokuz oğlu, adlarıyla birlikte şunlardır: Karaş HanMatır HanŞıngay HanKömür HanBadış HanYabaş Han, Temir Han, Uçar HanKerey Han.

Altay Şamanizmine göre Erlik’in oğulları yer altına inen şamana yol gösterirler. Erlik ve oğulları için zayıf ve hasta hayvanlar kurban edilir. Çünkü Altaylılar’ın inançlarına göre Erlik, kötü (zayıf ve sakat) kurbanlardan hoşlanır. Erlik’e asla at kurban edilmez. Ayrıca, Erlik’i simgeleyen şeyler ve tasvirler yapmak yasaktır. Erlik Han’ın oğulları her zaman babaları gibi kötü değildir.

Bunlar, kötü ruhlardan insanları korurlar. Babaları için yapılan kurban törenlerinde hazır bulunurlar ve töreni yöneten kamın Erlik Han’ın yanına gitmesine öncülük ederler. Yeryüzündeki görevlerinden ayrı olarak Erlik’in oğulları yer altındaki gölleri, ırmakları, denizleri yönetirler…

Kızları olan Kara Kızlar kuttörenleri sırasında kamları baştan çıkarıp, onların başarısız olmalarına neden olurlar. Erlik ile iletişime geçen şamanlara Kara Kam denir.

Erlik’in kızları, kam Gök Tanrı’ya (Ülgen’e) kurban vermek için göğe çıkarken, kamı yataklarına çağırıp yolundan alıkoymağa çalışırlar. Kam, işini unutup Erlik’in kızlarının cilvelerine kanarsa başka ruhlarca cezalandırılır ve Tanrı’nın kurbanı kabul etmesi işi de tehlikeye düşer. Erlik’in kızlarından ikisi Kiştey Ana ile Erke Hanım’dır.

Erlik Han’ın mamutları

Sibirya’nın kuzeyinde yaşayan ve doğaya bağlı bir yaşam sürdüren Türk halkından olan Dolganlarda anlatılan bir efsaneye göre, Erlik han mamutları yeryüzünden alıp yer altı âlemine götürmüştür. Mamutlar orada pis kokuların, sıcağın ve karanlığın içinde Erlik Han’a hizmet etmek zorundadırlar. Eğer bir mamut oradan kaçıp tekrar yeryüzüne ulaşmaya çalışırsa derhal buz kesilip ölür.

Erlik Han’ın Rolü ve Etkisi

Erlik Han’ın Türk mitolojisindeki rolü güçlü ve korkulan bir tanrı rolüdür. Ölülerin ruhlarının kaderini, öbür dünyaya mı gideceklerini yoksa yeraltı dünyasında mı kalacaklarını belirleyen kişinin o olduğuna inanılıyor. Bu onu, ahirette barışçıl bir yaşam sağlamak için kendisini yatıştırmaya çalışan Türk halkının inancında çok önemli bir figür haline getiriyor. Aynı zamanda yaşayanlara talihsizlik ve hastalık getiren bir tanrı olarak da görülüyor, bu da onu korkulan ve saygı duyulan bir figür haline getiriyor.

image 80

Erlik Han Karakterinin Kökeni ve Gelişimi

Erlik Han’ın kökenleri Türk halkının kadim inanışlarına kadar uzanmaktadır. Dünyanın yaratılışından önce bile var olan güçlü bir tanrı olduğu söyleniyor. Zamanla Türk halkının inançları geliştikçe Erlik Han’ın karakteri de gelişti. Bazı versiyonlarda gözden düşen ve yeraltı dünyasının hükümdarı haline gelen bir şaman olarak görülüyor. Diğerlerinde ise yüce tanrı Tengri tarafından yaşayanlarla ölüler dünyası arasındaki dengeyi korumak için yaratılan bir tanrı olarak görülüyor.

Erlik Han’ın Sembolleri ve Tasvirleri

Erlik Han genellikle uzun sakallı, boynuzlu ve asalı esmer bir figür olarak tasvir edilir. Bazen yeraltı dünyasıyla bağlantısını temsil eden bir ejderha veya yılan olarak da tasvir edilir. Ölümü ve bilinmeyeni simgeleyen siyah renk genellikle onunla ilişkilendirilir. Ayrıca bazen yeraltı dünyasının hükümdarı olarak gücünü ve statüsünü sergileyen altın bir taç takarken tasvir edilir.

Erlik Han ile ilgili Efsaneler ve Hikayeler

Türk mitolojisinde Erlik Han’ı çevreleyen birçok efsane ve hikaye bulunmaktadır. Popüler bir efsane, yüce tanrı Tengri’yi yeraltı dünyasının kontrolünü kendisine vermesi için nasıl kandırdığının öyküsünü anlatır. Başka bir hikaye, ruhları öbür dünyaya girmelerine izin vermeden önce nasıl baştan çıkardığını ve test ettiğini anlatıyor.

Bu hikâyeler, Erlik Han’ın kurnazlığını ve gücünü sergilemenin yanı sıra, ona meydan okumak isteyenlere de ibret verici hikâyeler niteliği taşıyor.

Erlik Han’ın Ahiret Bağlantısı

Erlik Han, Türk mitolojisinde ahirete açılan kapı olarak görülmektedir. Ölülerin ruhlarını yargıladığına ve kaderlerine karar verdiğine inanılıyor. Bu nedenle canlıların, kendilerinin ve sevdiklerinin huzurlu bir ahiret hayatı yaşaması için onu yatıştırmaları ve ona saygı göstermeleri önemlidir. Bu inanç aynı zamanda ölüm korkusuyla ve bilinmezlikle başa çıkmanın bir yolu olarak da hizmet eder.

Erlik Han’ın Çağdaş Temsilleri

Erlik Han, modern zamanlarda Türk kültüründe hâlâ geniş çapta tanınan bir figürdür. Mirasını canlı tutarak sanat ve edebiyatta sıklıkla tasvir edilir. Aynı zamanda video oyunlarında ve diğer medya türlerinde de popüler bir karakter olup, bu güçlü tanrıya duyulan kalıcı hayranlığı gözler önüne sermektedir. Toplumdaki ve teknolojideki değişimlere rağmen Erlik Han’a olan inanç ve hürmet Türk halkının kalplerinde ve zihinlerinde güçlü bir şekilde varlığını sürdürüyor.

Erlik Han’ın karakteri, Türk mitolojisinin kalıcı doğasının ve Türk halkının kültür ve geleneklerindeki öneminin bir kanıtıdır. Hikâyeleri ve efsaneleri nesilden nesile aktarılmaya devam ettiği sürece Erlik Han, kendisine inananların gönlünde özel bir yere sahip olmaya devam edecektir.

Sonuç

Sonuç olarak, Erlik Han, Türk mitolojisinde çarpıcı bir figür olarak durur, iyi ile kötü arasındaki zamansız mücadeleyi temsil eder. Baştan çıkarma, ihanet ve kurtuluşun hikayeleriyle, insanın durumu ve varoluşun doğası hakkında değerli dersler sunar. Türk folklorunun zengin dokusunu keşfetmeye devam ederken, Erlik Han’ın kalıcı mirasını ve kolektif hayal gücümüz üzerindeki derin etkisini unutmayalım.

Sonrası SSS’ler:

  1. S: Erlik Han’a adanmış tapınaklar veya mabetler var mı?
    • C: Bilinen Erlik Han’a özel tapınaklar veya mabetler olmamasına rağmen, varlığı çeşitli Türk dini uygulamalarında ve ritüellerinde tanınmaktadır.
  2. S: Erlik Han, dünya mitolojisindeki diğer ölüler diyarı tanrılarıyla karşılaştırıldığında nasıl bir konumda?
    • C: Erlik Han, Yunan mitolojisindeki Hades ve İskandinav mitolojisindeki Hel gibi diğer ölüler diyarı tanrılarıyla benzerlikler taşır, ancak onu diğerlerinden ayıran benzersiz özelliklere ve karakteristiklere sahiptir.
  3. S: Türk kozmolojisinde Erlik Han’ın rolü nedir?
    • C: Türk kozmolojisinde, Erlik Han ölüler diyarının hükümdarı ve ölülerin dünyasının bekçisidir. Ölülerin ruhlarını yargılar ve onların öteki dünyadaki kaderlerini belirler.
  4. S: Erlik Han’ı onurlandırmak için düzenlenen festivaller veya törenler var mı?
    • C: Erlik Han genellikle resmi festivaller veya törenlerde kutlanmaz, ancak varlığına dair bazı ritüeller ve gelenekler vardır.
  5. S: Erlik Han, Türk mitolojisinde trajik bir figür olarak değerlendirilebilir mi?
    • C: Erlik Han’ın karakterine dair bazı yorumlar, onu, ölüler diyarının efendisi olarak kaderine hapsedilmiş trajik bir figür olarak tasvir eder. Ancak, diğerleri onu karanlık kaderini isteyerek benimseyen kötü bir güç olarak görür.

Mitolog

Mitolog; Mitoloji.org.tr sitesinin kıdemli yazarı ve araştırmacıdır efem:))

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu